Hệ thống pháp luật về xây dựng đóng vai trò là “xương sống” cho mọi hoạt động đầu tư và phát triển hạ tầng. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ, việc nắm vững luật và quy định xây dựng không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn là chìa khóa để tối ưu hóa tiến độ và chi phí dự án. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết những thay đổi trọng yếu trong năm 2025 và lộ trình chuyển tiếp sang năm 2026.
Luật và quy định xây dựng là gì
Luật và quy định xây dựng được hiểu đơn giản là bộ quy tắc ứng xử do Nhà nước thiết lập để quản lý toàn bộ vòng đời của một công trình. Các quy định này bao quát từ khâu sơ khai như lập quy hoạch, khảo sát, cho đến các giai đoạn thực thi như thiết kế, thi công và cuối cùng là nghiệm thu bàn giao.
Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định này không chỉ là nghĩa vụ pháp lý. Đây còn là cách hiệu quả nhất để bảo vệ tài sản và uy tín cho các doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp vận hành đúng luật, mọi rủi ro về chất lượng hay tranh chấp chi phí sẽ được kiểm soát chặt chẽ. Điều này tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững cho toàn ngành.
Hệ thống văn bản pháp luật xây dựng hiện hành tại Việt Nam
Hệ thống luật và quy định xây dựng tại Việt Nam hiện nay được vận hành theo cơ cấu đa tầng. Trong đó, Luật Xây dựng đóng vai trò nền tảng, được cụ thể hóa bằng các Nghị định của Chính phủ và Thông tư từ các Bộ ngành liên quan để áp dụng trực tiếp vào thực tế sản xuất kinh doanh.
Dưới đây là danh sách các văn bản pháp lý then chốt mà các nhà đầu tư cần đặc biệt lưu tâm:
- Luật Xây dựng 2014 và Luật Xây dựng sửa đổi 2020 (Luật số 62/2020/QH14): Đây là văn bản pháp lý cao nhất, đặt ra các khung quản lý cho mọi hoạt động xây dựng trên lãnh thổ Việt Nam.
- Nghị định 06/2021/NĐ-CP: Văn bản này trực tiếp hướng dẫn về quản lý chất lượng, quy trình thi công thực địa và bảo trì công trình định kỳ.
- Nghị định 10/2021/NĐ-CP: Chuyên sâu về quản lý chi phí đầu tư, giúp chủ đầu tư kiểm soát từ khâu lập dự toán đến khi quyết toán dự án.
- Nghị định 37/2015/NĐ-CP và Nghị định 50/2021/NĐ-CP: Quy định các nguyên tắc về việc ký kết và thực hiện hợp đồng xây dựng giữa các bên.
- Các luật chuyên ngành bổ trợ: Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn 2024, Luật Phòng cháy và chữa cháy 2024, có ảnh hưởng trực tiếp đến khâu thẩm duyệt thiết kế cơ sở.
Nghị định 140/2025/NĐ-CP và xu hướng phân cấp quản lý xây dựng từ tháng 7 năm 2025
Sự ra đời của Nghị định 140/2025/NĐ-CP được coi là bước ngoặt lớn nhất về thủ tục hành chính trong năm nay. Theo dữ liệu từ Cổng thông tin điện tử Chính phủ, nội dung cốt lõi của nghị định này là đẩy mạnh việc phân cấp và ủy quyền quản lý từ Trung ương về cho chính quyền các địa phương.
Đối với các nhà đầu tư, sự thay đổi này mang lại lợi ích thực tế về mặt thời gian. Việc phân cấp giúp cơ quan chức năng tại địa phương chủ động hơn trong thẩm quyền phê duyệt dự án và kiểm tra nghiệm thu. Khi thủ tục được “địa phương hóa”, thời gian chờ đợi sẽ giảm xuống đáng kể. Điều này giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí cơ hội và nhanh chóng đưa công trình vào vận hành, khai thác.
Quy định về cấp phép xây dựng và các trường hợp được miễn giấy phép năm 2025
Thủ tục cấp phép xây dựng luôn là “điểm nóng” trong quản lý dự án. Với sự hỗ trợ từ Luật số 62/2020/QH14, nhiều đối tượng công trình đã được nới lỏng quy định, giúp đơn giản hóa quy trình xin-cho và tập trung vào hiệu quả thực tế.
Dưới đây là bảng tổng hợp các trường hợp miễn giấy phép xây dựng phổ biến dành cho doanh nghiệp và người dân:
| Loại công trình | Điều kiện được miễn giấy phép | Ghi chú pháp lý quan trọng |
|---|---|---|
| Nhà ở riêng lẻ | Quy mô dưới 7 tầng, không nằm trong khu vực quy hoạch đặc thù hoặc di tích | Căn cứ Luật số 62/2020/QH14 |
| Công trình tạm | Phục vụ trực tiếp việc thi công và quản lý tại công trường chính | Phải tháo dỡ khi công trình chính hoàn thành |
| Sửa chữa, cải tạo | Không làm thay đổi cấu trúc chịu lực, công năng hoặc an toàn môi trường | Giúp tối ưu hóa việc bảo trì cơ sở hạ tầng |
| Công trình nông thôn | Nằm trong khu vực chưa có quy hoạch chi tiết xây dựng điểm dân cư | Cần tuân thủ quy hoạch chung của xã |
Lưu ý rằng, việc được miễn giấy phép không đồng nghĩa với việc “tự do xây dựng”. Chủ đầu tư vẫn phải có trách nhiệm thông báo thời điểm khởi công. Đồng thời, chủ đầu tư cần cam kết thi công đúng với quy hoạch xây dựng chung của khu vực để tránh các rủi ro thanh tra về sau.
Quản lý chất lượng và rủi ro xây dựng trong thi công công trình
Chất lượng công trình là yếu tố quyết định sự thành bại của một dự án. Pháp luật xây dựng hiện hành không chỉ yêu cầu công trình đẹp mà phải đảm bảo an toàn tuyệt đối thông qua việc kiểm soát chặt chẽ các rủi ro ngay từ khi bắt đầu thi công.
Để quản lý rủi ro hiệu quả, chủ đầu tư cần thực hiện tốt các yêu cầu sau:
- Kiểm chứng năng lực hoạt động của các nhà thầu và chứng chỉ hành nghề của đội ngũ kỹ sư theo đúng chuẩn của Bộ Xây dựng.
- Thực hiện nghiêm trách nhiệm giám sát của chủ đầu tư, không phó mặc hoàn toàn cho đơn vị thi công.
- Tổ chức nghiệm thu bài bản từng giai đoạn dựa trên hệ thống Tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia (TCVN).
- Tuân thủ các quy chuẩn về phòng chống cháy nổ, an toàn lao động và sẵn sàng các phương án ứng phó sự cố tại công trường.
Quản lý môi trường trong hoạt động xây dựng
Trách nhiệm bảo vệ môi trường đã trở thành một phần không thể tách rời trong luật và quy định xây dựng năm 2025. Các dự án hiện nay đều bị giám sát nghiêm ngặt về quy trình thu gom và xử lý chất thải xây dựng. Doanh nghiệp cần chủ động lập báo cáo đánh giá tác động môi trường theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường. Những sơ suất trong khâu này có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Doanh nghiệp có thể bị đình chỉ dự án hoặc chịu các mức phạt hành chính rất lớn, gây thiệt hại nặng nề đến uy tín.
Định hướng cải cách trong luật xây dựng sửa đổi 2025 và lộ trình thực thi năm 2026
Trong tương lai gần, dự thảo Luật Xây dựng 2025 đang thu hút sự chú ý với mục tiêu hiện đại hóa và số hóa toàn diện ngành xây dựng. Định hướng cải cách trọng tâm là việc ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM) vào quản lý dự án. BIM giúp tăng cường tính minh bạch và giảm thiểu tối đa các sai sót kỹ thuật.
Các chuyên gia tư vấn pháp luật đưa ra lời khuyên: Doanh nghiệp nên chủ động đào tạo nhân sự và cập nhật công nghệ ngay từ thời điểm này. Lộ trình thực thi dự kiến từ ngày 1 tháng 7 năm 2026 sẽ đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn về dữ liệu số. Những đơn vị chuẩn bị sớm sẽ nắm bắt được lợi thế lớn trong việc đấu thầu và triển khai dự án.
Giải đáp các thắc mắc thường gặp về luật xây dựng cho người dân và doanh nghiệp
Để hỗ trợ bạn đọc tra cứu nhanh, chúng tôi đã chuẩn bị phần giải đáp cho các câu hỏi thực tiễn nhất về việc áp dụng luật vào đời sống:
Xây dựng nhà ở tại nông thôn có cần xin giấy phép không?
Thông thường là không cần nếu khu vực đó chưa có quy hoạch đô thị chi tiết. Tuy nhiên, bạn bắt buộc phải kiểm tra xem thửa đất đã được chuyển đổi sang đất ở (đất thổ cư) hay chưa để tránh vi phạm pháp luật đất đai.
Làm thế nào để kiểm tra một công trình có đang thi công đúng quy hoạch hay không?
Bạn có thể tra cứu thông tin thông qua cổng dịch vụ công trực tuyến của tỉnh hoặc thành phố. Ngoài ra, bạn có thể trực tiếp liên hệ bộ phận địa chính - xây dựng tại UBND cấp huyện để được cung cấp thông tin quy hoạch chính thức.
Thời gian tối đa để nhận được kết quả cấp phép xây dựng là bao lâu?
Theo quy định hiện hành, kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan chức năng sẽ phản hồi kết quả trong khoảng 15 đến 30 ngày làm việc. Nếu hồ sơ cần bổ sung, cơ quan quản lý phải thông báo bằng văn bản một lần duy nhất.
Tổng kết về tầm quan trọng của việc cập nhật luật xây dựng liên tục
Việc cập nhật liên tục luật và quy định xây dựng Việt Nam năm 2025 là điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp phát triển bền vững. Từ những thay đổi trong Nghị định 140/2025/NĐ-CP đến lộ trình của Luật Xây dựng 2025, tất cả đều hướng tới một thị trường xây dựng minh bạch và chuyên nghiệp. Sự chủ động trong pháp lý chính là tấm lá chắn tốt nhất cho mọi nhà đầu tư trên hành trình kiến tạo những công trình tầm cỡ.
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
Các dịch vụ khác
- Kiểm toán: Dịch vụ Kiểm Toán, Dịch vụ Kiểm toán xây dựng, Dịch vụ kiểm toán BCTC
- Kế toán và Thuế: Dịch vụ kế toán thuế, Báo cáo thuế, Tư vấn Chuyển giá. Dịch Vụ Kế Toán Thuế, Dịch vụ báo cáo thuế, Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết
- Pháp lý: Dịch vụ giấy phép lao động, Dịch vụ chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy Chứng Nhận Đầu Tư
- Khác: Dịch vụ Chuyển Giá, Dịch Vụ Giao Dịch Liên Kết, Dịch vụ Tư vấn Hoạt động Doanh nghiệp
Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.
