Quyết định số 04/QĐ-KTNN được Tổng Kiểm toán nhà nước ban hành ngày 08/01/2026 chính thức xác lập một hệ thống quy chuẩn mới cho việc kiểm tra, đánh giá các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP). Văn bản này không chỉ thay thế Quyết định số 05/QĐ-KTNN năm 2023 mà còn cập nhật các thay đổi trọng yếu từ Luật Đầu tư PPP số 64/2020/QH14 và các quy định bổ sung của Luật Kiểm toán nhà nước hiện hành.
Sự ra đời của Quyết định số 04/QĐ-KTNN đóng vai trò then chốt trong việc siết chặt kỷ luật tài chính, đảm bảo tính minh bạch tại các dự án quy mô lớn. Đối với các đơn vị doanh nghiệp dự án (SPC), nhà đầu tư và cơ quan nhà nước có thẩm quyền, việc nắm vững hướng dẫn này là yêu cầu bắt buộc để chuẩn bị hồ sơ, số liệu và giải trình các biến số tài chính phức tạp như doanh thu, vốn góp và chuyển giao tài sản.
Phạm vi và Đối tượng áp dụng theo Quyết định số 04/QĐ-KTNN
Theo Điều 1 của hướng dẫn đính kèm Quyết định số 04/QĐ-KTNN, phạm vi điều chỉnh bao gồm toàn bộ trình tự, thủ tục và nội dung kiểm toán đối với các dự án PPP do Kiểm toán Nhà nước thực hiện. Điều này bao gồm cả các cuộc kiểm toán độc lập và kiểm toán lồng ghép trong các chuyên đề ngân sách địa phương hoặc bộ ngành.
Đặc biệt, Quyết định số 04/QĐ-KTNN quy định rõ đối tượng áp dụng là các đơn vị trực thuộc Kiểm toán nhà nước, các Đoàn kiểm toán, và quan trọng nhất là các Đơn vị được kiểm toán bao gồm cơ quan ký kết hợp đồng dự án và doanh nghiệp dự án. Mối liên hệ này đòi hỏi các kế toán trưởng tại doanh nghiệp PPP phải hiểu rõ các tiêu chí đánh giá để xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ tương thích.
Một điểm lưu ý tại Quyết định số 04/QĐ-KTNN là việc loại trừ các phần vốn nhà nước hỗ trợ có tỷ lệ nhỏ hơn 50% giá trị công trình thực hiện theo phương thức đầu tư công cụ thể. Sự tách bạch này giúp tập trung nguồn lực kiểm toán vào các dự án có rủi ro cao hoặc có tác động lớn đến ngân sách quốc gia.
Quy trình kiểm toán 4 bước chuẩn hóa bởi Quyết định số 04/QĐ-KTNN
Hướng dẫn tại Quyết định số 04/QĐ-KTNN thiết lập một quy trình khép kín nhằm tối ưu hóa thời gian và nguồn lực của cả đoàn kiểm toán lẫn đơn vị được kiểm toán. Quy trình này được chia thành 4 giai đoạn cụ thể:
Bước 1: Chuẩn bị kiểm toán – Giai đoạn “vàng” cho kế toán dự án
Đây là khâu quan trọng nhất được Quyết định số 04/QĐ-KTNN nhấn mạnh. Đoàn kiểm toán sẽ thực hiện khảo sát, thu thập thông tin về hệ thống kiểm soát nội bộ, môi trường kiểm soát và các quy trình rủi ro của đơn vị. Tại đây, việc cung cấp Đề cương khảo sát và thu thập tài liệu hồ sơ bồi thường, tái định cư là nhiệm vụ trọng tâm.
Bước 2: Thực hiện kiểm toán – Đối chiếu số liệu thực tế
Dựa trên kế hoạch đã lập, các kiểm toán viên sẽ thực hiện đối chiếu thực địa, kiểm tra tính đúng đắn của các khoản chi phí đầu tư. Quyết định số 04/QĐ-KTNN yêu cầu kiểm toán viên phải đánh giá tính tuân thủ pháp luật trong từng khâu từ phê duyệt chủ trương đến lựa chọn nhà thầu và thi công.
Bước 3: Lập và gửi báo cáo kiểm toán
Báo cáo kiểm toán theo Quyết định số 04/QĐ-KTNN phải phản ánh trung thực kết quả kiểm tra, xác nhận tính hợp lý của số liệu tài chính công và tài sản công tham gia dự án. Đây là cơ sở để đưa ra các kiến nghị xử lý tài chính và chấn chỉnh quản lý.
Bước 4: Theo dõi và kiểm tra thực hiện kiến nghị
Sau khi báo cáo được phát hành, Quyết định số 04/QĐ-KTNN quy định quy trình theo dõi việc thực hiện các kết luận. Điều này đảm bảo các sai phạm được khắc phục triệt để, đồng thời hỗ trợ đơn vị hoàn thiện bộ máy quản lý tài chính cho các giai đoạn tiếp theo.
Nội dung kiểm toán tài chính công trong dự án PPP
Việc quản lý vốn nhà nước trong dự án PPP luôn là điểm nóng. Quyết định số 04/QĐ-KTNN đã cụ thể hóa các danh mục kiểm toán để tránh thất thoát ngân sách. Các nội dung bao gồm:
| Nội dung kiểm toán | Chỉ tiêu đánh giá trọng yếu theo Quyết định số 04/QĐ-KTNN |
| Vốn nhà nước hỗ trợ | Tính pháp lý, tiến độ giải ngân, mục đích sử dụng cho hạng mục cụ thể. |
| Chi phí bồi thường, GPMB | Phương án được duyệt, số liệu thực tế chi trả, hồ sơ tái định cư. |
| Giá trị công trình BT | Kết quả xác định giá đất, thời điểm thanh toán bằng quỹ đất, chênh lệch giá trị. |
| Doanh thu dự án | Hệ thống kiểm soát doanh thu, báo cáo tài chính niên độ, quyết toán thuế. |
| Tài sản chuyển giao | Hồ sơ quyết toán, tình trạng kỹ thuật tài sản khi bàn giao cho Nhà nước. |
Tại mỗi hạng mục, Quyết định số 04/QĐ-KTNN yêu cầu kiểm toán viên không chỉ xem xét số liệu trên sổ sách mà phải đánh giá tính hiệu quả và kinh tế của việc sử dụng nguồn lực.
Kiểm toán cơ chế chia sẻ phần tăng, giảm doanh thu theo Quyết định số 04/QĐ-KTNN
Đây là nội dung mới và phức tạp nhất được cập nhật vào Quyết định số 04/QĐ-KTNN. Theo Luật Đầu tư PPP, khi doanh thu thực tế thay đổi vượt mức 125% hoặc thấp hơn 75% so với phương án tài chính, cơ chế chia sẻ sẽ được kích hoạt.
Việc kiểm toán nội dung này theo Quyết định số 04/QĐ-KTNN đòi hỏi đơn vị phải cung cấp hệ thống sổ sách chi tiết về doanh thu, biên bản quyết toán thuế hàng năm và các quy trình kiểm soát doanh thu đã được phê duyệt. Kiểm toán viên sẽ tập trung vào việc xác định tính xác thực của con số doanh thu thực tế để đảm bảo Nhà nước không bị thiệt thòi trong việc chia sẻ lợi ích hoặc rủi ro.
Kế toán tại các dự án BOT, BOO cần đặc biệt lưu ý các quy định tại Quyết định số 04/QĐ-KTNN về việc lưu trữ dữ liệu thu phí và các hóa đơn chứng từ liên quan, bởi đây là bằng chứng pháp lý duy nhất để xác định nghĩa vụ tài chính với ngân sách.
Những điểm mới cần lưu ý đối với Kế toán và Kiểm toán viên
So với các hướng dẫn trước đây, Quyết định số 04/QĐ-KTNN mang đến những thay đổi có tính thực tiễn cao hơn:
- Tăng cường kiểm toán hoạt động: Không chỉ dừng lại ở kiểm toán số liệu (tài chính), Quyết định số 04/QĐ-KTNN đẩy mạnh đánh giá tính hiệu lực của hệ thống quản lý.
- Chi tiết hóa hồ sơ khảo sát: Đề cương khảo sát theo Quyết định số 04/QĐ-KTNN yêu cầu nhiều lớp dữ liệu từ môi trường kiểm soát đến năng lực của đơn vị tư vấn quản lý dự án.
- Quy trình xử phạt hành chính: Hướng dẫn tại Quyết định số 04/QĐ-KTNN dẫn chiếu trực tiếp đến các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Kiểm toán nhà nước, tăng tính răn đe đối với các hành vi trì hoãn cung cấp hồ sơ.
Việc áp dụng Quyết định số 04/QĐ-KTNN từ đầu năm 2026 sẽ tạo ra một môi trường đầu tư PPP minh bạch hơn, giúp các nhà đầu tư chân chính tự tin hơn trong việc triển khai dự án.
Kết luận
Việc thực thi Quyết định số 04/QĐ-KTNN là một bước tiến quan trọng trong công tác quản lý tài chính công tại Việt Nam. Nó tạo ra hành lang pháp lý vững chắc để Kiểm toán nhà nước thực hiện vai trò giám sát, đồng thời là cẩm nang hữu ích cho các doanh nghiệp dự án trong việc tự kiểm tra và hoàn thiện hệ thống quản lý.
Để đảm bảo dự án của bạn tuân thủ đúng các quy định nghiêm ngặt tại Quyết định số 04/QĐ-KTNN, việc đồng hành cùng các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp là vô cùng cần thiết. MAN – Master Accountant Network tự hào là đơn vị hàng đầu cung cấp dịch vụ kiểm toán, kế toán thuế và tư vấn quyết toán thuế chuyên sâu cho các dự án đầu tư. Chúng tôi cam kết giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình hồ sơ, giảm thiểu rủi ro pháp lý và đảm bảo tính minh bạch trước mọi cuộc kiểm tra của cơ quan chức năng.
Thông tin liên hệ dịch vụ tại MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
Các dịch vụ khác
- Dịch vụ kiểm toán nội bộ
- Dịch vụ Đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ
- Dịch vụ kiểm toán theo yêu cầu
- Dịch vụ kiểm toán thuế chuyên nghiệp
- Dịch vụ kiểm toán xây dựng
- Dịch vụ kiểm toán quyết toán dự án hoàn thành
Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.
Câu hỏi thường gặp về Quyết định số 04/QĐ-KTNN
Quyết định số 04/QĐ-KTNN có hiệu lực từ khi nào?
Văn bản này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký (08/01/2026) và thay thế hoàn toàn cho Quyết định số 05/QĐ-KTNN năm 2023.
Các dự án BT cũ có thuộc phạm vi kiểm toán của Quyết định số 04/QĐ-KTNN không?
Có. Hướng dẫn kèm theo Quyết định số 04/QĐ-KTNN nêu rõ việc kiểm toán giá trị công trình dự án BT, việc thanh toán bằng quỹ đất và xử lý chênh lệch giá trị là nội dung trọng tâm.
Đơn vị cần chuẩn bị gì khi có thông báo kiểm toán theo Quyết định số 04/QĐ-KTNN?
Đơn vị cần rà soát toàn bộ hồ sơ pháp lý, các quyết định phê duyệt dự án, hợp đồng PPP, hồ sơ quyết toán vốn đầu tư và đặc biệt là hệ thống sổ sách kế toán theo dõi tài sản, doanh thu theo yêu cầu của Quyết định số 04/QĐ-KTNN.
