第90/2025/ND-CP号法令 vừa được ban hành đã tạo ra một làn sóng quan tâm lớn trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các đơn vị đang trên đà tăng trưởng mạnh về doanh thu và tài sản. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm cụ thể hóa lộ trình minh bạch hóa tài chính cho các doanh nghiệp có tầm ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế nhưng chưa thuộc nhóm công ty đại chúng hay FDI.
Việc thực thi Nghị định 90/2025/NĐ-CP không đơn thuần là một thủ tục hành chính bắt buộc mà còn là thước đo năng lực quản trị rủi ro của các chủ doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe. Hiểu rõ các tiêu chí định lượng và quy định chuyển tiếp sẽ giúp kế toán trưởng và ban lãnh đạo chủ động hơn trong việc chuẩn bị nguồn lực và hồ sơ sổ sách kế toán.
Tóm tắt trọng tâm về Nghị định 90/2025/NĐ-CP
- Nghị định 90/2025/NĐ-CP là gì: Đây là văn bản sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 17/2012/NĐ-CP hướng dẫn Luật Kiểm toán độc lập, tập trung vào việc mở rộng đối tượng phải kiểm toán bắt buộc.
- Mục đích: Kiểm soát tính trung thực của báo cáo tài chính đối với các doanh nghiệp nội địa có quy mô lớn để bảo vệ quyền lợi bên thứ ba và Nhà nước.
- Đối tượng áp dụng: Doanh nghiệp thỏa mãn ít nhất 2 trong 3 tiêu chí: Tài sản trên 100 tỷ VNĐ, doanh thu trên 300 tỷ VNĐ, hoặc trên 200 lao động đóng BHXH.
- Thời điểm áp dụng: Bắt đầu từ báo cáo tài chính năm 2025 dựa trên số liệu của năm 2024.
Định nghĩa doanh nghiệp quy mô lớn theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP
Theo quy định tại Điều 1 của Nghị định này, Chính phủ đã bổ sung thêm nhóm đối tượng doanh nghiệp quy mô lớn vào danh sách phải kiểm toán báo cáo tài chính hàng năm. Đây là nhóm doanh nghiệp không phải là công ty đại chúng, không phải doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) nhưng có các chỉ số tài chính và nhân sự đạt ngưỡng nhất định.
Cụ thể, Nghị định 90/2025/NĐ-CP xác định doanh nghiệp quy mô lớn là đơn vị thỏa mãn đồng thời ít nhất 2 trong 3 tiêu chí định lượng sau đây. Thứ nhất là tổng tài sản ghi nhận trên bảng cân đối kế toán từ 100 tỷ đồng trở lên. Thứ hai là tổng doanh thu thuần trong năm đạt từ 300 tỷ đồng trở lên. Thứ ba là số lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm trên 200 người. Các tiêu chí này được xác định dựa trên số liệu của năm tài chính liền kề trước đó.
Việc đưa ra các con số cụ thể giúp cơ quan quản lý và bản thân doanh nghiệp dễ dàng tự rà soát nghĩa vụ của mình. Điều này cũng chấm dứt giai đoạn các doanh nghiệp tư nhân lớn “ngại” công khai số liệu tài chính, hướng tới một môi trường kinh doanh chuyên nghiệp và lành mạnh hơn.
Vai trò của Nghị định 90/2025/NĐ-CP đối với quản trị doanh nghiệp
Trong hơn 30 năm làm nghề, tôi đã chứng kiến nhiều doanh nghiệp nội địa sụp đổ chỉ vì hệ thống kế toán nội bộ không phản ánh đúng bản chất dòng tiền. Nghị định 90/2025/NĐ-CP xuất hiện như một “cú hích” buộc các CEO phải nhìn nhận lại chất lượng con số mà họ đang sở hữu.
Khi thực hiện kiểm toán theo quy định, doanh nghiệp sẽ nhận được những giá trị cốt lõi về mặt quản trị. Đầu tiên là sự xác nhận từ bên thứ ba độc lập về tính trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính. Điều này cực kỳ quan trọng khi doanh nghiệp muốn tiếp cận vốn vay ngân hàng hoặc gọi vốn từ các quỹ đầu tư lớn.
Thứ hai, quá trình kiểm toán giúp phát hiện các sai sót trong việc áp dụng chuẩn mực kế toán và rủi ro thuế tiềm ẩn. Thay vì đợi thanh tra thuế vào cuộc, doanh nghiệp có thể tự chỉnh sửa hệ thống thông qua thư quản lý của đơn vị kiểm toán. Cuối cùng, việc này giúp nâng cao uy tín đối với đối tác và khách hàng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chi tiết đối tượng và điều kiện áp dụng Nghị định 90/2025/NĐ-CP
Nghị định này nhắm thẳng vào các “ông lớn” trong khối doanh nghiệp tư nhân đang trỗi dậy mạnh mẽ tại Việt Nam. Nếu trước đây chỉ công ty niêm yết hoặc FDI mới chịu sự giám sát của kiểm toán độc lập, thì nay các tổng công ty gia đình hoặc doanh nghiệp sản xuất nội địa quy mô lớn cũng chính thức vào tầm ngắm.
Để xác định nghĩa vụ, bộ phận kế toán cần căn cứ vào báo cáo tài chính năm 2024. Nếu doanh nghiệp có tổng tài sản cuối năm 2024 là 120 tỷ đồng và doanh thu đạt 350 tỷ đồng, dù chỉ có 50 nhân viên, bạn vẫn bắt buộc phải thuê kiểm toán cho báo cáo năm 2025. Việc rà soát này cần được thực hiện nghiêm túc và sớm nhất có thể.
Một điểm đáng lưu ý là quy định về tính liên tục. Nghị định 90/2025/NĐ-CP nêu rõ nếu doanh nghiệp có 2 năm liên tiếp không còn thỏa mãn các tiêu chí quy mô lớn thì sẽ được tạm dừng nghĩa vụ kiểm toán bắt buộc. Đây là quy định nhân văn, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp đang trong giai đoạn suy thoái hoặc tái cấu trúc quy mô.
Các mốc thời gian quan trọng doanh nghiệp cần lưu ý theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP
Việc nắm vững lộ trình thực thi là yếu tố then chốt để tránh các án phạt hành chính. Nghị định 90/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 14 tháng 4 năm 2025. Tuy nhiên, quy định này sử dụng số liệu của năm 2024 làm căn cứ xác định nghĩa vụ cho năm tài chính 2025, vì vậy doanh nghiệp cần bắt đầu chuẩn bị ngay.
Bảng dưới đây tóm tắt lộ trình thực hiện cho một doanh nghiệp điển hình:
| 阶段 | 实施内容 | Cơ sở xác định |
| Năm 2024 | Chốt số liệu tài sản, doanh thu và lao động BHXH | Báo cáo tài chính 2024 và chứng từ BHXH |
| Tháng 4/2025 | Đối chiếu tiêu chí theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP | Quy định tại Điều 1 Nghị định 90 |
| Năm 2025 | Ký hợp đồng với công ty kiểm toán đủ điều kiện | Danh sách đơn vị kiểm toán của Bộ Tài chính |
| Đầu năm 2026 | Phát hành báo cáo kiểm toán cho năm tài chính 2025 | Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA) |
Các chuyên gia tại MAN thường khuyên khách hàng nên bắt đầu tìm đối tác kiểm toán từ quý 3 của năm tài chính. Điều này đảm bảo quy trình soát xét giữa niên độ diễn ra suôn sẻ, tránh tình trạng dồn ứ công việc vào thời điểm cuối năm tài chính bận rộn.
Tổng hợp các văn bản pháp luật liên quan đến Nghị định 90/2025/NĐ-CP
Để hiểu sâu về Nghị định 90/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp cần đặt văn bản này trong hệ thống luật kế toán hiện hành. Việc nắm bắt các văn bản liên quan sẽ giúp kế toán trưởng có cái nhìn tổng thể và áp dụng chính xác các quy định trong quá trình vận hành doanh nghiệp.
- 2011年独立审计法: Luật gốc quy định nguyên tắc cơ bản về hoạt động kiểm toán tại Việt Nam.
- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều (29/11/2024): Nền tảng pháp lý vừa được Quốc hội thông qua, tạo tiền đề ban hành Nghị định 90.
- 第 17/2012/ND-CP 号法令： Văn bản hướng dẫn thi hành Luật Kiểm toán độc lập mà Nghị định 90 trực tiếp sửa đổi.
- Luật Tổ chức Chính phủ (18/02/2025): Căn cứ thẩm quyền ban hành các nghị định hướng dẫn luật.
- Thông tư 70/2015/TT-BTC: Quy định về chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp mà các đơn vị kiểm toán phải tuân thủ nghiêm ngặt.
Sự gắn kết giữa các văn bản này tạo ra hành lang pháp lý chặt chẽ. Khi làm việc với cơ quan thuế hoặc thanh tra, việc dẫn chiếu đúng các điều khoản trong Nghị định 90/2025/NĐ-CP sẽ giúp doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi chính đáng và thể hiện sự chuyên nghiệp trong quản trị tài chính.
Case Study: Hệ quả từ việc chậm cập nhật quy định mới theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP
Xét ví dụ về Công ty An Bình, doanh nghiệp nội địa có doanh thu năm 2024 đạt 320 tỷ và tài sản 110 tỷ. Do CEO không cập nhật Nghị định 90/2025/NĐ-CP, công ty đã bỏ qua việc thuê kiểm toán cho năm 2025. Hệ quả là khi nộp hồ sơ vay vốn mở rộng vào năm 2026, ngân hàng đã từ chối giải ngân ngay lập tức.
Không chỉ dừng lại ở đó, trong đợt kiểm tra liên ngành, doanh nghiệp còn bị xử phạt vi phạm hành chính. Dù mức phạt tiền có thể không quá lớn so với doanh thu 300 tỷ, nhưng tổn thất về uy tín với cổ đông và đối tác tài chính là cực kỳ nghiêm trọng. Hồ sơ tín dụng của công ty bị đánh giá rủi ro cao, gây khó khăn cho việc huy động vốn sau này.
Nếu An Bình chủ động rà soát tiêu chí theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP từ đầu năm 2025, họ đã có thể chuẩn bị báo cáo tài chính minh bạch. Sự chuẩn bị này không chỉ giúp quy trình vay vốn diễn ra nhanh chóng mà còn giúp ban lãnh đạo nắm bắt chính xác thực trạng sức khỏe tài chính của doanh nghiệp mình.
So sánh các chỉ số xác định quy mô doanh nghiệp theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP
Việc so sánh giúp doanh nghiệp nhận diện rõ ranh giới của nghĩa vụ kiểm toán. Dưới đây là bảng phân tích các ngưỡng chỉ số phổ biến tại Việt Nam để kế toán trưởng dễ dàng đối chiếu và tham mưu cho ban giám đốc về các bước chuẩn bị tiếp theo.
| 标准 | 中小企业 | Doanh nghiệp quy mô lớn (Nghị định 90) | 外商直接投资企业 |
| 总资产 | Dưới 100 tỷ đồng | Từ 100 tỷ đồng trở lên | 需要 100% |
| 总收入 | Dưới 300 tỷ đồng | Từ 300 tỷ đồng trở lên | 需要 100% |
| Lao động BHXH | Dưới 200 người | 超过200人 | 需要 100% |
| 审计义务 | 鼓励 | 强制性的 | 强制性的 |
Lưu ý rằng đối với doanh nghiệp nội địa, bạn chỉ cần vượt ngưỡng 2 trong 3 tiêu chí là đã thuộc diện áp dụng Nghị định 90/2025/NĐ-CP. Điều này khác biệt hoàn toàn với doanh nghiệp FDI vốn bị buộc kiểm toán bất kể quy mô tài sản hay doanh thu lớn hay nhỏ.
Nhận định thực tế từ chuyên gia kiểm toán MAN về Nghị định 90/2025/NĐ-CP
Rủi ro lớn nhất không nằm ở chi phí thuê kiểm toán, mà nằm ở việc “sức khỏe tài chính” bị lộ mảng tối khi có đơn vị độc lập vào làm việc. Nhiều doanh nghiệp Việt hiện nay đang duy trì hệ thống hạch toán chi phí không đúng bản chất để giảm thuế. Cách làm này sẽ trở nên cực kỳ nguy hiểm khi Nghị định 90/2025/NĐ-CP thực thi.
Kiểm toán viên không thể ký báo cáo chấp nhận toàn phần nếu hóa đơn đầu vào không hợp lệ hoặc tài sản không có thực. Tôi khuyên các chủ doanh nghiệp hãy coi đây là cơ hội để “tổng vệ sinh” bộ máy tài chính. Việc minh bạch hóa giúp doanh nghiệp vận hành ổn định và bền vững hơn trong dài hạn.
Kinh nghiệm xử lý tối ưu là thực hiện soát xét nội bộ trước khi mời kiểm toán độc lập. Việc này giúp kế toán trưởng tự tin giải trình và kịp thời điều chỉnh các sai sót. Điều này cũng giúp tránh những lỗi sơ đẳng làm ảnh hưởng đến ý kiến kiểm toán trên báo cáo tài chính công khai trước đối tác.
总结
Nghị định 90/2025/NĐ-CP là cột mốc quan trọng đánh dấu sự trưởng thành của hệ thống tài chính Việt Nam. Việc tuân thủ quy định kiểm toán bắt buộc không chỉ giúp tránh rủi ro pháp lý mà còn là tấm hộ chiếu để doanh nghiệp khẳng định vị thế và uy tín trên thị trường kinh doanh đầy biến động.
Trong lộ trình này, MAN – Master Accountant Network luôn sẵn sàng đồng hành cùng quý doanh nghiệp với tư cách đối tác tin cậy. Chúng tôi cung cấp 审计服务 chuyên nghiệp, giúp doanh nghiệp không chỉ tuân thủ đúng Nghị định 90/2025/NĐ-CP mà còn tìm thấy giải pháp tối ưu để hoàn thiện hệ thống quản trị tài chính.
MAN – Master Accountant Network 的服务联系信息
- 地址：胡志明市新顺坊43街19A号
- 手机/扎洛：0903 963 163 – 0903 428 622
- 电子邮件：man@man.net.vn
内容制作：先生 黎黄宣 – MAN – Master Accountant Network 的创始人兼首席执行官，越南注册会计师，拥有超过 30 年的会计、审计和财务咨询经验。
Các câu hỏi thường gặp về Nghị định 90/2025/NĐ-CP
Nếu doanh thu 350 tỷ nhưng tài sản 80 tỷ và 150 nhân viên thì có phải kiểm toán không?
Không. Bạn phải thỏa mãn ít nhất 2 trong 3 tiêu chí. Trường hợp này bạn chỉ thỏa mãn 1 tiêu chí doanh thu nên chưa thuộc diện kiểm toán bắt buộc theo quy định mới.
Công ty mới thành lập năm 2025 và dự kiến quy mô rất lớn có phải kiểm toán ngay không?
Không. Nghĩa vụ dựa trên số liệu năm trước liền kề. Do năm đầu chưa có dữ liệu đối chiếu, nghĩa vụ sẽ bắt đầu từ năm thứ hai nếu năm đầu tiên hoạt động đạt tiêu chí quy định.
Mức phạt nếu không thực hiện kiểm toán theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP là bao nhiêu?
Mức phạt hành chính có thể lên đến 50 triệu đồng. Tuy nhiên, hệ lụy lớn hơn là bị cơ quan thuế đánh giá rủi ro cao và gặp khó khăn khi làm việc với các định chế tài chính.
Quy định luân chuyển kiểm toán viên 5 năm áp dụng như thế nào?
Một kiểm toán viên không được ký báo cáo cho bạn quá 5 năm liên tiếp. Sau thời hạn này, công ty kiểm toán phải thay đổi người ký báo cáo hoặc doanh nghiệp phải tìm đơn vị kiểm toán mới.
Tôi có thể thuê bất kỳ công ty kế toán nào để làm kiểm toán không?
Không. Bạn chỉ được thuê doanh nghiệp kiểm toán có tên trong danh sách đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán do Bộ Tài chính công bố chính thức hàng năm để đảm bảo tính pháp lý.
