Tiêu chí kiểm toán 第90/2025/ND-CP号法令 vừa được Chính phủ ban hành đã tạo ra một làn sóng thay đổi mạnh mẽ trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Với việc bổ sung đối tượng doanh nghiệp quy mô lớn vào nhóm phải kiểm toán báo cáo tài chính bắt buộc, hàng nghìn đơn vị trước đây vốn chỉ thực hiện kế toán nội bộ nay sẽ phải làm quen với các tiêu chuẩn kiểm toán độc lập khắt khe hơn.
Việc hiểu rõ Tiêu chí kiểm toán Nghị định 90 không chỉ là câu chuyện tuân thủ pháp luật để tránh các khoản phạt hành chính nặng nề, mà còn là cơ hội để các nhà quản trị nhìn nhận lại sức khỏe tài chính của đơn vị mình. Đối với các Kế toán trưởng và CFO, việc xác định chính xác liệu doanh nghiệp có thuộc diện điều chỉnh của quy định mới này hay không là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu trong giai đoạn chuyển tiếp năm 2025.
Tóm tắt trọng tâm về Tiêu chí kiểm toán Nghị định 90
Tiêu chí kiểm toán Nghị định 90 là tập hợp các điều kiện về quy mô tài chính và nhân sự nhằm xác định một doanh nghiệp có thuộc diện phải kiểm toán báo cáo tài chính bắt buộc hay không.
Quy định này áp dụng cho các doanh nghiệp thỏa mãn ít nhất 2 trong 3 tiêu chí: tổng tài sản từ 100 tỷ đồng, doanh thu từ 300 tỷ đồng, hoặc trên 200 lao động tham gia bảo hiểm xã hội. Doanh nghiệp cần bắt đầu thực hiện kiểm toán từ năm tài chính 2025 nếu các số liệu năm 2024 đạt ngưỡng quy định.
Tại sao Nghị định 90/2025/NĐ-CP lại quan trọng với doanh nghiệp quy mô lớn?
第90/2025/ND-CP号法令 được ban hành trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang yêu cầu sự minh bạch cao hơn từ khối doanh nghiệp tư nhân có tầm ảnh hưởng lớn. Trước đây, theo 第17/2012/ND-CP号法令, đối tượng kiểm toán bắt buộc chủ yếu tập trung vào các doanh nghiệp FDI, công ty đại chúng, tổ chức tín dụng hoặc doanh nghiệp nhà nước.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp tư nhân thuần túy có quy mô tài sản và doanh thu lên đến hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng nhưng báo cáo tài chính lại thiếu sự kiểm soát của bên thứ ba. Điều này dẫn đến những rủi ro tiềm ẩn cho hệ thống ngân hàng, các đối tác kinh doanh và chính sự bền vững của doanh nghiệp.
Việc áp dụng Tiêu chí kiểm toán Nghị định 90 giúp cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế, có cái nhìn chuẩn xác hơn về số liệu đóng góp ngân sách. Đối với doanh nghiệp, đây là bước đệm để chuẩn hóa quy trình quản trị, hạn chế sai sót trong kê khai thuế và nâng cao uy tín khi huy động vốn hoặc tham gia các dự án lớn.
Giải mã chi tiết các tiêu chí kiểm toán Nghị định 90
Theo quy định mới nhất tại Điều 1 của Nghị định, doanh nghiệp khác (không thuộc nhóm FDI hay công ty niêm yết) được coi là quy mô lớn và phải kiểm toán nếu thỏa mãn 2 trên 3 tiêu chí sau đây.
Tiêu chí về tổng tài sản: Từ 100 tỷ đồng trở lên
Đây là thước đo về nguồn lực kinh tế mà doanh nghiệp đang nắm giữ. Tổng tài sản được xác định tại thời điểm cuối năm tài chính trên báo cáo tài chính năm của năm trước liền kề. Ví dụ, để xác định doanh nghiệp có phải kiểm toán năm 2025 hay không, bạn cần nhìn vào chỉ tiêu “Tổng cộng tài sản” (Mã số 270) trên Bảng cân đối kế toán ngày 31/12/2024.
Kinh nghiệm của tôi trong hơn 30 năm làm nghề cho thấy, các lỗi thường gặp ở chỉ tiêu này là việc đánh giá lại tài sản không đúng quy định hoặc chưa xử lý các khoản nợ phải thu quá hạn. Điều này dẫn đến con số tài sản bị “thổi phồng” ảo vượt ngưỡng 100 tỷ đồng, đẩy doanh nghiệp vào diện phải kiểm toán một cách không đáng có.
Tiêu chí về tổng doanh thu: Từ 300 tỷ đồng trở lên
Doanh thu là chỉ số phản ánh quy mô hoạt động kinh doanh. Con số này được xác định dựa trên tổng doanh thu bán hàng, cung cấp dịch vụ cùng với doanh thu hoạt động tài chính và thu nhập khác trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của năm trước liền kề.
Doanh thu 300 tỷ đồng là ngưỡng phổ biến ở các đơn vị thương mại hoặc xây dựng. Việc kiểm toán sẽ giúp xác định tính đúng đắn của thời điểm ghi nhận doanh thu, tránh việc chuyển lợi nhuận hoặc sai sót kê khai thông qua việc treo doanh thu chưa thực hiện trên sổ sách kế toán.
Tiêu chí về số lao động: Trên 200 người tham gia bảo hiểm xã hội
Nghị định 90 quy định rõ cách tính là số lao động tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bình quân năm. Đây là tiêu chí thường gây lúng túng cho bộ phận nhân sự khi xác định diện kiểm toán.
Công thức tính: Tổng số lao động tham gia BHXH của tất cả các tháng trong năm trước liền kề chia cho 12 tháng. Ví dụ: Nếu 6 tháng đầu năm có 150 người, 6 tháng cuối năm có 260 người. Số bình quân là 205 người, nghĩa là doanh nghiệp đã thỏa mãn tiêu chí về lao động.
Doanh nghiệp quy mô lớn là gì theo định nghĩa pháp lý mới?
概念 doanh nghiệp quy mô lớn là gì giờ đây đã có định nghĩa định lượng rõ ràng hơn thông qua sự giao thoa giữa Luật Kiểm toán độc lập và Nghị định 90. Trước đây, các tiêu chí này thường không đồng nhất giữa các cơ quan quản lý.
Dưới góc độ kiểm toán, doanh nghiệp quy mô lớn là đơn vị thỏa mãn ít nhất 2 trong 3 ngưỡng tài chính và nhân sự nêu trên. Quy định này tập trung vào các đơn vị nội địa chưa thuộc diện kiểm toán bắt buộc như doanh nghiệp FDI hay công ty niêm yết.
Tại MAN – Master Accountant Network, chúng tôi nhận thấy nhiều doanh nghiệp dù có tài sản lớn nhưng lao động và doanh thu thấp vẫn có thể thoát diện kiểm toán. Việc hiểu đúng bản chất “2 trong 3” là cực kỳ quan trọng để CFO tư vấn chính xác cho Ban giám đốc.
Bảng so sánh các tiêu chí xác định đối tượng kiểm toán bắt buộc
Để giúp quý doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan và đối soát nhanh chóng các số liệu tài chính của mình, chúng tôi đã tổng hợp các ngưỡng định lượng cụ thể dưới bảng so sánh sau. Việc nắm vững cách xác định từng chỉ tiêu sẽ giúp bộ phận kế toán chủ động hơn trong việc lập kế hoạch kiểm toán năm tài chính 2025.
| 标准 | 监管阈值 | Cách xác định |
| 总资产 | Từ 100 tỷ VNĐ trở lên | Cuối năm tài chính trên BCTC năm trước |
| 总收入 | Từ 300 tỷ VNĐ trở lên | Trên BCTC năm của năm trước liền kề |
| Lao động BHXH | 超过200人 | Bình quân năm (Tổng 12 tháng / 12) |
Lưu ý: Doanh nghiệp chỉ phải kiểm toán nếu thỏa mãn ít nhất 2 tiêu chí đồng thời.
Quy trình thực hiện kiểm toán doanh nghiệp quy mô lớn
Nếu doanh nghiệp vừa nhận thấy doanh nghiệp mình thuộc diện điều chỉnh của Nghị định 90/2025/NĐ-CP, hãy thực hiện theo quy trình kiểm toán doanh nghiệp quy mô lớn chuẩn sau để đảm bảo an toàn pháp lý.
Bước 1: Rà soát số liệu năm trước liền kề
Hãy lấy 财务报告 và dữ liệu BHXH của năm 2024 để đối chiếu. Bạn cần lập một bản tính để xác định xem có thỏa mãn 2/3 điều kiện không. Lưu trữ bản tính này để giải trình nếu cơ quan chức năng truy vấn lý do doanh nghiệp không thực hiện kiểm toán.
Bước 2: Lựa chọn đơn vị kiểm toán uy tín
Bạn phải ký hợp đồng với một công ty kiểm toán độc lập được Bộ Tài chính cấp phép. Tại các khu vực như Quận 1, Quận 7 (TP.HCM) hay Bình Dương, việc tìm đối tác am hiểu địa phương và luật pháp Việt Nam là một lợi thế cạnh tranh lớn.
Bước 3: Chuẩn bị hồ sơ chứng từ
Kiểm toán viên sẽ kiểm tra chứng từ gốc thay vì chỉ nhìn con số. Doanh nghiệp cần sẵn sàng các hợp đồng kinh tế, biên bản đối chiếu công nợ, hồ sơ tài sản cố định và các chứng từ thuế quan trọng để phục vụ công tác rà soát.
Bước 4: Phát hành báo cáo kiểm toán
Đoàn kiểm toán sẽ thực hiện các thủ tục như chứng kiến kiểm kê, xác nhận công nợ và phỏng vấn ban điều hành. Kết quả cuối cùng là Báo cáo kiểm toán có đầy đủ chữ ký của kiểm toán viên hành nghề và dấu pháp lý của đơn vị kiểm toán.
Rủi ro pháp lý và mức phạt khi không tuân thủ Nghị định 90
Với các quy định mới về quản lý thuế và kiểm toán độc lập, rủi ro cho doanh nghiệp không tuân thủ là rất lớn và đa diện.
- Phạt hành chính: Theo quy định xử phạt trong lĩnh vực kế toán, hành vi không nộp báo cáo tài chính đã được kiểm toán cho cơ quan nhà nước có thể bị phạt tiền từ 40 đến 50 triệu đồng.
- Rủi ro về thuế: Cơ quan Thuế thường ưu tiên thanh tra các đơn vị thuộc diện kiểm toán bắt buộc nhưng không thực hiện. Khi đó, báo cáo tài chính bị giảm độ tin cậy, dễ dẫn đến việc bị ấn định thuế ở mức cao.
- Mất cơ hội tài chính: Các ngân hàng hiện nay yêu cầu báo cáo tài chính có kiểm toán cho các khoản vay trung và dài hạn. Thiếu báo cáo này, doanh nghiệp sẽ rất khó tiếp cận nguồn vốn ưu đãi hoặc tham gia đấu thầu lớn.
Nhận định chuyên gia: Những lỗi thường mắc phải khi xác định quy mô doanh nghiệp
Với hơn 30 năm kinh nghiệm, tôi muốn chia sẻ vài insight mà các CFO thường bỏ qua khi tiếp cận Tiêu chí kiểm toán Nghị định 90.
Thứ nhất là bẫy về lao động. Nghị định 90 chỉ tính những người “tham gia bảo hiểm xã hội” mà đơn vị trực tiếp trả lương. Nếu bạn sử dụng hàng nghìn lao động qua dịch vụ thuê ngoài (outsourcing), số lượng này không được tính vào tiêu chí của doanh nghiệp bạn.
Thứ hai là vấn đề “2 năm liên tiếp”. Quy định chuyển tiếp rất nhân văn: Nếu doanh nghiệp có 2 năm liên tiếp không thỏa mãn các tiêu chí thì sẽ tạm dừng kiểm toán bắt buộc. Điều này giúp các đơn vị đang thu hẹp quy mô giảm bớt chi phí hành chính.
Thứ ba là thời gian ký báo cáo. Nghị định mới cho phép kiểm toán viên ký báo cáo tối đa 5 năm liên tục thay vì 3 năm. Sự thay đổi này giúp doanh nghiệp ổn định hơn khi làm việc với chuyên gia am hiểu đặc thù ngành nghề của mình.
Giải pháp kiểm toán toàn diện từ MAN – Master Accountant Network
MAN – Master Accountant Network không chỉ cung cấp dịch vụ kiểm toán thông thường, chúng tôi mang đến giải pháp quản trị rủi ro toàn diện cho doanh nghiệp. Chúng tôi đồng hành cùng bộ phận kế toán để chuẩn hóa hệ thống dữ liệu theo luật định.
Tại sao nên chọn MAN?
- 实践经验： Đội ngũ chuyên gia có hơn 30 năm hoạt động tại thị trường Việt Nam, am hiểu tường tận các thay đổi pháp lý từ thời kỳ sơ khai.
- Tư vấn rủi ro thuế: Chúng tôi không chỉ kiểm tra con số mà còn chỉ ra các điểm yếu trong hệ thống thuế, giúp doanh nghiệp tránh được các khoản truy thu không đáng có.
- 专业执照： Toàn bộ kiểm toán viên tại MAN đều sở hữu CPA Việt Nam và liên tục cập nhật kiến thức về Nghị định 90/2025/NĐ-CP để hỗ trợ khách hàng tốt nhất.
- Bảo mật tuyệt đối: Thông tin tài chính được bảo vệ bằng quy trình kiểm soát nghiêm ngặt, đảm bảo dữ liệu của doanh nghiệp luôn được an toàn trong suốt quá trình làm việc.
Địa bàn phục vụ
Chúng tôi cung cấp các gói giải pháp linh hoạt, tối ưu chi phí toàn quốc và đặc biệt tại các khu vực kinh tế trọng điểm:
- Thành phố Hồ Chí Minh: Tập trung tại Quận 1, Quận 7 và các khu công nghiệp phía Nam.
- Bình Dương & Đồng Nai: Phục vụ các KCN VSIP, Mỹ Phước, Biên Hòa, Long Thành.
Case Study: Xử lý tình huống sát nút tiêu chí doanh thu
Vào năm 2026, một khách hàng tại Bình Dương có tài sản 120 tỷ nhưng chỉ có 180 lao động. Doanh thu bán hàng đạt 295 tỷ đồng. Kế toán trưởng cho rằng đơn vị chỉ thỏa mãn 1 tiêu chí nên không thuê kiểm toán.
Tuy nhiên, MAN đã phát hiện khoản thu nhập từ thanh lý máy móc 10 tỷ đồng chưa được cộng vào tổng doanh thu xét tiêu chí. Khi cộng vào, doanh thu đạt 305 tỷ, khiến doanh nghiệp bắt buộc phải kiểm toán. Nhờ sự tư vấn kịp thời, doanh nghiệp đã tránh được án phạt và minh bạch hóa số liệu để vay vốn ngân hàng thành công.
总结
Tiêu chí kiểm toán Nghị định 90 là bước đệm quan trọng giúp doanh nghiệp chuẩn hóa năng lực quản trị tài chính. Việc chủ động tuân thủ không chỉ giúp tránh rủi ro pháp lý mà còn nâng cao uy tín của đơn vị trên thị trường kinh doanh.
Nếu doanh nghiệp của bạn đang tiệm cận các ngưỡng quy định, hãy liên hệ ngay với MAN – Master Accountant Network. Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ rà soát số liệu và thực hiện 审计服务 chuyên nghiệp, biến thách thức tuân thủ thành cơ hội phát triển bền vững.
MAN – Master Accountant Network 的服务联系信息
- 地址：胡志明市新顺坊43街19A号
- 手机/扎洛：0903 963 163 – 0903 428 622
- 电子邮件：man@man.net.vn
内容制作：先生 黎黄宣 – MAN – Master Accountant Network 的创始人兼首席执行官，越南注册会计师，拥有超过 30 年的会计、审计和财务咨询经验。
Những câu hỏi thường gặp về tiêu chí kiểm toán Nghị định 90
Tài sản 150 tỷ nhưng lao động và doanh thu thấp có phải kiểm toán không?
Không. Bạn chỉ thỏa mãn 1 tiêu chí. Để bắt buộc kiểm toán, bạn cần thỏa mãn đồng thời ít nhất 2 trong 3 tiêu chí theo quy định.
Nếu năm 2025 doanh nghiệp sụt giảm quy mô thì có được dừng kiểm toán?
Bạn vẫn phải kiểm toán năm 2025 dựa trên số liệu năm 2024. Bạn chỉ được dừng nếu có 2 năm liên tiếp sau đó không còn thỏa mãn các tiêu chí.
Nghị định 90 có áp dụng cho doanh nghiệp FDI nhỏ không?
Doanh nghiệp FDI thuộc diện kiểm toán bắt buộc theo các quy định riêng biệt khác, không phụ thuộc vào các ngưỡng quy mô tài sản hay doanh thu của Nghị định 90.
Doanh thu 300 tỷ tính trên báo cáo hợp nhất hay báo cáo riêng?
Tiêu chí được xác định trên báo cáo tài chính năm của đơn vị lập theo luật kế toán. Nếu bạn là pháp nhân độc lập, số liệu tính trên báo cáo riêng của pháp nhân đó.
