Các doanh nghiệp phải kiểm toán bắt buộc bao gồm nhiều nhóm đối tượng khác nhau được quy định chặt chẽ trong Luật Kiểm toán độc lập và mới nhất là 第90/2025/ND-CP号法令. Việc hiểu rõ mình có thuộc diện phải kiểm toán hay không không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được những khoản phạt hành chính nặng nề mà còn là chìa khóa để minh bạch hóa tài chính, tạo niềm tin với các nhà đầu tư và tổ chức tín dụng.
Thực tế trong hơn 30 năm làm nghề, tôi đã chứng kiến không ít trường hợp các Founder Startup vì quá tập trung vào tăng trưởng doanh thu mà quên mất các ngưỡng quy mô pháp lý. Khi số liệu vượt mức kiểm soát, việc hồi tố báo cáo tài chính để kiểm toán trở nên vô cùng tốn kém và phức tạp. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các tiêu chuẩn định lượng và định tính để bạn xác định chính xác nghĩa vụ của doanh nghiệp mình trong năm tài chính 2025 và 2026.
Thông tin nhanh về các doanh nghiệp phải kiểm toán bắt buộc bao gồm những đối tượng nào
- Các doanh nghiệp phải kiểm toán bắt buộc bao gồm các thực thể kinh tế mà báo cáo tài chính hàng năm phải được đơn vị kiểm toán độc lập đưa ra ý kiến xác nhận về tính trung thực và hợp lý.
- 目的: Bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, đảm bảo tính chính xác của số liệu thuế và minh bạch hóa thị trường vốn.
- Đối tượng trọng tâm: Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), công ty đại chúng, tổ chức tín dụng, công ty bảo hiểm và doanh nghiệp quy mô lớn (theo tiêu chí mới về lao động, doanh thu và tài sản).
- 时间: Thực hiện định kỳ hàng năm trước khi nộp báo cáo cho cơ quan quản lý Nhà nước.
Định nghĩa chuẩn xác về các doanh nghiệp phải kiểm toán bắt buộc
Theo quy định tại Luật Kiểm toán độc lập và các văn bản hướng dẫn thi hành, kiểm toán bắt buộc là việc kiểm toán đối với báo cáo tài chính hàng năm, báo cáo quyết toán dự án hoàn thành và các thông tin tài chính khác của đơn vị được kiểm toán theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan.
Các doanh nghiệp phải kiểm toán bắt buộc bao gồm những đơn vị mà sự minh bạch tài chính của họ có ảnh hưởng lớn đến lợi ích công cộng hoặc các bên liên quan trực tiếp như ngân hàng, cổ đông và Nhà nước. Việc kiểm toán này không phải là quyền lựa chọn mà là nghĩa vụ pháp lý. Ý kiến của kiểm toán viên trên báo cáo tài chính là căn cứ quan trọng để các cơ quan quản lý như Cơ quan Thuế, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước giám sát hoạt động của doanh nghiệp.
Vai trò và giá trị của kiểm toán bắt buộc trong quản trị doanh nghiệp
Nhiều chủ doanh nghiệp coi kiểm toán là một khoản chi phí “bị ép buộc”. Tuy nhiên, từ góc nhìn chuyên gia, kiểm toán mang lại những giá trị thặng dư vượt xa số phí dịch vụ bỏ ra. Trước hết, kiểm toán giúp phát hiện các sai sót hệ thống trong công tác kế toán và quản lý dòng tiền. Những lỗi này nếu tích tụ lâu ngày có thể dẫn đến rủi ro truy thu thuế hàng tỷ đồng.
Thứ hai, đối với các doanh nghiệp đang có nhu cầu vay vốn ngân hàng, báo cáo tài chính có xác nhận của kiểm toán là “giấy thông hành” thiết yếu. Các tổ chức tín dụng tại Việt Nam thường yêu cầu báo cáo kiểm toán để đánh giá năng lực trả nợ và tính thực chất của tài sản đảm bảo. Cuối cùng, kiểm toán giúp chuẩn hóa dữ liệu tài chính, tạo nền tảng vững chắc nếu doanh nghiệp có kế hoạch gọi vốn (Series A, B) hoặc niêm yết trên sàn chứng khoán (IPO) trong tương lai.
Chi tiết các doanh nghiệp phải kiểm toán bắt buộc bao gồm những đối tượng nào?
Dựa trên các quy định hiện hành, chúng ta có thể phân loại các đối tượng này thành các nhóm cụ thể sau đây:
外国直接投资（FDI）企业集团
Tất cả các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, không phân biệt quy mô, loại hình (Công ty TNHH, Công ty Cổ phần) hay quốc tịch của nhà đầu tư đều thuộc diện kiểm toán bắt buộc. Đây là quy định nhằm kiểm soát dòng vốn xuyên biên giới, chống chuyển giá và đảm bảo nghĩa vụ thuế tại Việt Nam. Ngay cả khi doanh nghiệp FDI chưa phát sinh doanh thu nhưng đã có vốn góp và chi phí đầu tư, việc kiểm toán vẫn là bắt buộc.
Nhóm tổ chức tài chính và bảo hiểm
Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô và các chi nhánh ngân hàng nước ngoài đều nằm trong danh sách này. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm, tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm cũng phải thực hiện kiểm toán nghiêm ngặt do tính chất đặc thù của ngành nghề là quản lý nguồn tiền của khách hàng và cộng đồng.
Nhóm công ty đại chúng và niêm yết
Các doanh nghiệp có chứng khoán niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên sàn (HOSE, HNX, UPCoM) và các công ty đại chúng theo Luật Chứng khoán phải kiểm toán báo cáo tài chính năm. Ngoài ra, báo cáo tài chính bán niên (6 tháng) của các đơn vị này cũng thường xuyên phải thực hiện soát xét bởi công ty kiểm toán độc lập.
Nhóm doanh nghiệp Nhà nước
Các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc quyền biểu quyết đều phải kiểm toán. Quy định này cũng áp dụng cho các công ty con thuộc tập đoàn, tổng công ty Nhà nước nhằm bảo toàn vốn và tài sản công.
Nhóm doanh nghiệp quy mô lớn (Cập nhật Nghị định 90/2025/NĐ-CP)
Đây là điểm mới quan trọng nhất mà các chủ doanh nghiệp tư nhân cần lưu ý. Theo quy định tại 第90/2025/ND-CP号法令, các doanh nghiệp không thuộc các nhóm trên nhưng đáp ứng ít nhất 2 trong 3 tiêu chí sau đây sẽ chính thức thuộc diện phải kiểm toán từ năm tài chính 2025 (nhóm kiểm toán doanh nghiệp quy mô lớn):
- Số lượng người lao động tham gia BHXH bình quân năm trên 200 người.
- Tổng doanh thu thuần trong năm đạt trên 300 tỷ đồng.
- Tổng giá trị tài sản ghi nhận trên bảng cân đối kế toán tại thời điểm cuối năm đạt trên 100 tỷ đồng.
查看更多文章： Tiêu chí kiểm toán Nghị định 90
Các mốc thời gian và điều kiện thực hiện kiểm toán thực tế
Theo quy định, báo cáo tài chính hàng năm của các đơn vị thuộc diện kiểm toán bắt buộc phải được gửi cho cơ quan chức năng trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính (thường là trước ngày 31/03 năm sau nếu năm tài chính trùng với năm dương lịch).
Tuy nhiên, tôi thường khuyên các doanh nghiệp nên lựa chọn đơn vị kiểm toán và ký kết hợp đồng ngay từ quý 4 của năm tài chính. Việc này cho phép kiểm toán viên thực hiện chứng kiến kiểm kê hàng tồn kho và tài sản cố định vào thời điểm 31/12. Nếu bỏ lỡ mốc này, kiểm toán viên sẽ phải thực hiện các thủ tục thay thế phức tạp hơn, dẫn đến ý kiến kiểm toán có thể bị ngoại trừ do không thể xác minh số dư đầu kỳ hoặc tồn kho thực tế.
Tổng hợp các văn bản pháp luật liên quan đến kiểm toán bắt buộc
Để quản trị rủi ro tốt, bộ phận kế toán cần lưu trữ và tra cứu các văn bản sau:
| 文本类型 | Số hiệu/Ngày ban hành | Nội dung tóm lược |
| 法律 | Luật số 67/2011/QH12 | Luật Kiểm toán độc lập quy định chung về đối tượng và điều kiện kinh doanh kiểm toán. |
| 法令 | 第17/2012/ND-CP号法令 | 关于实施《独立审计法》若干条款的详细指导。 |
| 法令 | 第90/2025/ND-CP号法令 | Quy định mới về tiêu chí doanh nghiệp quy mô lớn thuộc diện kiểm toán bắt buộc. |
| 法令 | 第41/2018/ND-CP号法令 | Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán độc lập. |
| 圆 | 通函 214/2012/TT-BTC | Hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA) áp dụng cho quá trình thực hiện. |
Case Study: Bài học đắt giá từ sự chủ quan về quy mô
Năm 2024, một startup trong lĩnh vực phân phối thiết bị điện tử (gọi tắt là Công ty A) có sự tăng trưởng bùng nổ. Doanh thu của họ đạt 320 tỷ đồng, số lượng nhân sự tăng vọt lên 250 người để đáp ứng khâu vận hành. Tuy nhiên, Tổng tài sản của họ chỉ đạt 80 tỷ đồng do mô hình kinh doanh tinh gọn, thuê kho bãi bên ngoài.
Ban giám đốc Công ty A cho rằng họ chưa phải là công ty đại chúng nên không cần kiểm toán. Đến tháng 5/2026, khi Thanh tra Bộ Tài chính kiểm tra, Công ty A đã bị lập biên bản vi phạm do thỏa mãn 2/3 điều kiện theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP (Doanh thu > 300 tỷ và Lao động > 200 người).
Hậu quả:
- Mức phạt hành chính lên tới 40-50 triệu đồng cho hành vi không thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính.
- Hồ sơ vay vốn 50 tỷ đồng tại ngân hàng bị đình chỉ do báo cáo tài chính năm 2025 không có xác nhận của kiểm toán.
- Công ty phải thuê đơn vị kiểm toán thực hiện “hồi tố” lại số liệu năm trước với mức phí cao gấp đôi do các khó khăn trong việc xác minh tồn kho quá khứ.
So sánh các tiêu chí kiểm toán bắt buộc qua các thời kỳ
Quy định về kiểm toán bắt buộc tại Việt Nam đã có bước chuyển đáng kể từ năm 2025 theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP. Bên cạnh việc duy trì các đối tượng truyền thống như doanh nghiệp FDI và công ty đại chúng, chính sách mới lần đầu tiên thiết lập ngưỡng cụ thể đối với doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn, đồng thời mở rộng phạm vi áp dụng với doanh nghiệp có vốn Nhà nước (bao gồm cả công ty con). Bảng dưới đây giúp so sánh rõ sự thay đổi qua các thời kỳ.
| 标准 | Trước năm 2025 | Từ năm 2025 (Nghị định 90/2025/NĐ-CP) |
| 外商直接投资企业 | 需要 100% | 需要 100% |
| 上市公司 | Bắt buộc theo Luật Chứng khoán | Bắt buộc theo Luật Chứng khoán |
| DN quy mô lớn (Tư nhân) | Chưa có quy định cụ thể về ngưỡng | Áp dụng ngưỡng: Lao động > 200; Doanh thu > 300 tỷ; Tài sản > 100 tỷ |
| DN Nhà nắm giữ vốn | > 50% vốn điều lệ | > 50% vốn điều lệ (Gồm cả công ty con) |
Nhận định chuyên gia: Những rủi ro thường gặp và kinh nghiệm xử lý
Trong suốt sự nghiệp của mình, tôi nhận thấy rủi ro lớn nhất không nằm ở việc bị phạt tiền, mà nằm ở “vết sẹo” trong hồ sơ pháp lý của doanh nghiệp. Khi bạn không thực hiện kiểm toán đúng quy định, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ đánh giá rất thấp tính tuân thủ (compliance) của bộ máy quản lý.
Một sai lầm phổ biến khác là doanh nghiệp chọn đơn vị kiểm toán “giá rẻ” dẫn đến chất lượng báo cáo kém. Nhiều công ty kiểm toán nhỏ không đủ năng lực để tư vấn các vấn đề thuế phức tạp cho doanh nghiệp FDI, dẫn đến việc báo cáo thì có nhưng rủi ro thuế vẫn còn nguyên. Kinh nghiệm của tôi là hãy tìm kiếm những mạng lưới kế toán, kiểm toán uy tín có sự kết nối đa quốc gia hoặc có bề dày kinh nghiệm trong nước để được hỗ trợ tốt nhất.
Nếu bạn nhận thấy doanh nghiệp mình sắp đạt đến ngưỡng 200 lao động hoặc 300 tỷ doanh thu, hãy chủ động liên hệ với một đơn vị kiểm toán từ giữa năm. Việc chuẩn bị sớm giúp hệ thống kiểm soát nội bộ được hoàn thiện, các chứng từ được sắp xếp ngăn nắp, từ đó giảm thiểu đáng kể phí kiểm toán và thời gian làm việc của đoàn kiểm toán tại văn phòng bạn.
总结
Các doanh nghiệp phải kiểm toán bắt buộc bao gồm một danh mục đối tượng ngày càng mở rộng, phản ánh xu thế minh bạch hóa nền kinh tế của Chính phủ Việt Nam. Việc tuân thủ quy định này không nên được nhìn nhận như một gánh nặng hành chính, mà là một cơ hội để doanh nghiệp tự rà soát, “thăm khám” sức khỏe tài chính và chuẩn bị cho những bước tiến xa hơn trên thị trường quốc tế. Nắm vững Nghị định 90/2025/NĐ-CP ngay từ hôm nay sẽ giúp các nhà quản lý chủ động hơn trong việc lập kế hoạch ngân sách và quản trị rủi ro.
Tại MAN – Master Accountant Network, chúng tôi tự hào là mạng lưới kế toán và kiểm toán hàng đầu với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm. MAN không chỉ cung cấp 审计服务 đạt chuẩn mà còn đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc tối ưu hóa cấu trúc tài chính và tuân thủ thuế. Với hơn 500 khách hàng đã tin tưởng và quay lại sử dụng dịch vụ trong năm qua, chúng tôi cam kết mang lại giá trị thực chất và sự an tâm tuyệt đối cho các nhà quản lý. Hãy để MAN – Master Accountant Network là đối tác tin cậy trên hành trình phát triển bền vững của bạn.
MAN – Master Accountant Network 的服务联系信息
- 地址：胡志明市新顺坊43街19A号
- 手机/扎洛：0903 963 163 – 0903 428 622
- 电子邮件：man@man.net.vn
内容制作：先生 黎黄宣 – MAN – Master Accountant Network 的创始人兼首席执行官，越南注册会计师，拥有超过 30 年的会计、审计和财务咨询经验。
Câu hỏi thường gặp về các doanh nghiệp phải kiểm toán bắt buộc bao gồm những đối tượng nào
Công ty tôi là doanh nghiệp FDI vừa mới thành lập tháng 12, chưa hoạt động thì có phải kiểm toán báo cáo tài chính năm đó không?
Có. Theo quy định hiện hành, các doanh nghiệp FDI phải thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính hàng năm từ thời điểm được cấp giấy chứng nhận đầu tư, bất kể có phát sinh doanh thu hay chưa.
Nếu doanh nghiệp tôi thỏa mãn 2/3 tiêu chí quy mô nhưng không làm kiểm toán thì mức phạt tối đa là bao nhiêu?
Mức phạt đối với hành vi không lập báo cáo tài chính hoặc không thực hiện kiểm toán bắt buộc có thể lên đến 50 triệu đồng theo Nghị định 41/2018/NĐ-CP. Ngoài ra, doanh nghiệp còn phải chịu các rủi ro về xếp hạng tín dụng tại ngân hàng.
Doanh thu 300 tỷ đồng tính theo doanh thu trên tờ khai thuế hay doanh thu kế toán?
Tiêu chí doanh thu được xác định căn cứ vào chỉ tiêu Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh đã được khóa sổ cuối năm.
审计报告可以代替纳税申报表吗？
Không. Kiểm toán báo cáo tài chính là xác nhận tính trung thực của số liệu kế toán. Quyết toán thuế là việc cơ quan thuế kiểm tra tính đúng đắn của việc kê khai và nộp thuế. Tuy nhiên, báo cáo kiểm toán tốt sẽ giúp quá trình quyết toán thuế diễn ra thuận lợi hơn.
Tôi có thể thuê cá nhân làm kiểm toán tự do để xác nhận báo cáo không?
Không. Chỉ có các doanh nghiệp kiểm toán và chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài được cấp phép hành nghề tại Việt Nam mới có tư cách pháp nhân để phát hành báo cáo kiểm toán bắt buộc.
